Në kuadër të projektit PAMANCA, të mbështetur nga Bashkimi Evropian, u organizua një seri takimesh prezantuese dhe konsultuese në Librazhd, Shkodër, Sarandë, Vlorë dhe Rubik. Këto takime mblodhën përfaqësues të shoqërisë civile, ekspertë ligjorë, media, institucione lokale dhe aktorë të komunitetit, me qëllim identifikimin e problematikave kryesore mjedisore, boshllëqeve ligjore dhe sfidave në qeverisjen e zonave të mbrojtura në Shqipëri.
Përmbledhje e Projektit
Projekti PAMANCA synon të forcojë mbrojtjen e zonave të mbrojtura në Shqipëri përmes nxitjes së bashkëpunimit ndërmjet institucioneve, organizatave të shoqërisë civile dhe komuniteteve lokale. Projekti fokusohet në përmirësimin e zbatimit të legjislacionit mjedisor, rritjen e ndërgjegjësimit publik dhe forcimin e rolit aktiv të shoqërisë civile në ruajtjen e natyrës.
Pesë zona me rëndësi të veçantë mjedisore janë identifikuar si prioritare, për shkak të vlerave të larta ekologjike dhe presioneve në rritje nga aktivitetet e paligjshme, zhvillimet e pakontrolluara dhe turizmi masiv:
- Parku Kombëtar Shebenik–Jabllanicë
- Parku Kombëtar i Butrintit
- Peizazhi i Mbrojtur Vjosë–Nartë
- Peizazhi i Mbrojtur Buna–Velipojë
- Parku Kombëtar Lurë–Mali i Dejës
Këto zona përballen me kërcënime të shumta, përfshirë degradimin e habitateve, ndotjen, prerjet e paligjshme të pyjeve, zhvillimet hidroenergjetike dhe presionin e turizmit, veçanërisht në zonat bregdetare dhe ligatinore.
Çështjet Kryesore të Ngritura në të Gjitha Takimet
Diskutimet në të gjitha qytetet nxorën në pah rëndësinë e bashkëpunimit të ngushtë ndërmjet institucioneve, shoqërisë civile dhe medias për të adresuar sfidat e vazhdueshme në menaxhimin e zonave të mbrojtura. U theksua se paqartësitë ligjore, mbivendosja e kompetencave institucionale dhe mekanizmat e dobët të zbatimit shpesh krijojnë hapësira për shkelje mjedisore pa pasoja reale.
Një shqetësim kryesor ishte Ligji për Zonat e Mbrojtura i vitit 2024, i cili, sipas pjesëmarrësve, ka ulur nivelin e mbrojtjes duke hequr zonimin dhe zonat buferike që më parë ofronin mbrojtje të fortë për ekosistemet e ndjeshme. Këto ndryshime u perceptuan si nxitje për turizëm masiv dhe ndërtime në zona me vlera të larta natyrore.
Krimi mjedisor u evidentua si një problem serioz, me një përqindje shumë të lartë të rasteve që nuk ndiqen penalisht. Kapacitetet e kufizuara institucionale, mungesa e stafit dhe inspektimet e pamjaftueshme u identifikuan si pengesa kryesore për zbatimin efektiv të ligjit.
Shqetësime Mjedisore sipas Rajoneve
Në zonat malore dhe të brendshme, pjesëmarrësit ngritën shqetësime lidhur me ndërtimin e hidrocentraleve pa konsultim publik dhe pa transparencën e kërkuar ligjore. Efekti kumulativ i këtyre ndërhyrjeve ka sjellë tharje të shtratit të lumenjve, humbje të biodiversitetit dhe dëme të dukshme ekologjike.
Në zonat veriore, diskutimet u fokusuan në ndotjen nga ujërat e zeza, menaxhimin e dobët të mbetjeve, gjuetinë dhe ndërhyrjet ilegale, erozionin dhe përmbytjet. Një problem i theksuar ishte mungesa e stafit dhe burimeve njerëzore, ku një roje shpesh mbulon sipërfaqe shumë të mëdha territoriale.
Në zonat bregdetare dhe ligatinore të jugut, përfshirë Butrintin dhe zonën e Vlorës, shqetësimet kryesore lidhen me presionin e turizmit, zgjerimin e infrastrukturës, aktivitetet minerare dhe menaxhimin e dobët të burimeve ujore. Mungesa e koordinimit ndërmjet institucioneve qendrore dhe lokale, si dhe burimet e pamjaftueshme financiare dhe njerëzore, pengojnë menaxhimin e qëndrueshëm të këtyre zonave.
U theksuan gjithashtu rreziqet nga projektet e mëdha infrastrukturore, përfshirë ndërtimin e aeroportit dhe zgjerimin e rrugëve, të cilat paraqesin kërcënime serioze për shpendët migratorë, ligatinat, peizazhin dhe integritetin ekologjik të zonës.
Qeverisja, Kapacitetet dhe Përfshirja e Komunitetit
Në të gjitha takimet u theksua se mbrojtja efektive e natyrës kërkon kuadër ligjor të qartë, institucione me kapacitete të forta dhe përfshirje reale të komuniteteve lokale në proceset vendimmarrëse. Mungesa e planeve të përditësuara të menaxhimit, transparenca e ulët dhe pjesëmarrja formale e publikut u identifikuan si dobësi të mëdha në sistemin aktual.
U nënvizua se mbrojtja e mjedisit është një element kyç i procesit të integrimit të Shqipërisë në Bashkimin Evropian, veçanërisht në kuadër të Kapitullit 27. Harmonizimi i legjislacionit me standardet e BE-së duhet të shoqërohet me zbatim efektiv, monitorim dhe përgjegjshmëri.
Përfundime dhe Hapat në Vijim
Takimet konfirmuan nevojën urgjente për reforma ligjore dhe politike që rikthejnë standarde të forta mbrojtjeje për zonat e mbrojtura në Shqipëri. Pjesëmarrësit theksuan rëndësinë e advokimit të koordinuar, rritjes së kapaciteteve institucionale dhe garantimit që zhvillimi ekonomik të respektojë kufijtë ekologjikë.
Gjetjet nga këto konsultime do të shërbejnë si bazë për punën e mëtejshme advokuese dhe për forcimin e qeverisjes mjedisore, me synim ruajtjen afatgjatë të ekosistemeve më të vlefshme natyrore të Shqipërisë.
