Ruajtja e natyrës në Shqipëri nuk varet vetëm nga vullneti i mirë, por nga mënyra se si merren vendimet publike: si hartohen ligjet dhe aktet nënligjore, si miratohen planet, si jepen lejet, si monitorohet zbatimi dhe si shpërndahet buxheti publik. Pikërisht në këto procese përcaktohet mënyra se si mbrohen ose cenohen burimet natyrore, ndërsa komunitetet lokale dhe organizatat e shoqërisë civile shpesh mbeten “jashtë dhomës”, pa informacion të plotë dhe pa mjete praktike për të ndjekur apo ndikuar në vendimmarrje.
Në praktikë, politikat që lidhen me natyrën nuk janë vetëm çështje mjedisi. Ato ndërthuren ngushtë me turizmin, infrastrukturën, energjinë, planifikimin territorial, pyjet, menaxhimin e ujërave dhe bujqësinë. Kjo do të thotë se edhe vendime që duken teknike ose administrative mund të kenë pasoja shumë konkrete. Ato mund të ndryshojnë përdorimin e tokës, të rrisin presionin mbi ekosistemet e ndjeshme, të kufizojnë aksesin e komuniteteve ose të krijojnë standarde që në letër duken të forta, por që në praktikë mbeten të paqarta, të dobëta ose të pazbatueshme.
Ky udhëzues është përgatitur për të mbështetur Grupet Lokale të Veprimit (LAG-et) dhe Organizatat e Shoqërisë Civile (OSHC-të) që duan të ndjekin, kuptojnë dhe ndikojnë në proceset vendimmarrëse që prekin ruajtjen e natyrës, përfshirë zonat e mbrojtura, lumenjtë, pyjet, bregdetin, biodiversitetin, gjuetinë dhe peshkimin, turizmin, aktivitetet nxjerrëse, ndërtimet dhe planet territoriale. Ai synon të shërbejë si një manual praktik dhe i thjeshtë për monitorimin e politikëbërjes që lidhet me mbrojtjen e natyrës.
Qëllimi nuk është që qytetarët të bëhen juristë apo të lexojnë çdo nen ligjor. Qëllimi është që ata të dinë të bëjnë tre gjëra thelbësore:
- Të identifikojnë dokumentin që prodhon një vendim;
- Të kuptojnë se në cilën fazë ndodhet procesi i politikëbërjes dhe ku mund të përfshihen;
- Të ndërtojnë një dosje të shkurtër provash që mundëson kërkimin e transparencës, dhënien e komenteve me vlerë dhe ndjekjen e zbatimit të vendimeve.
I shkruar në gjuhë të thjeshtë dhe me logjikë praktike, udhëzuesi shpjegon momentet kryesore ku publiku ka të drejtë të informohet dhe të marrë pjesë në vendimmarrje. Ai ofron orientime konkrete mbi mënyrën se si mund të kërkohet informacion në mënyrë efektive, si mund të përdoret konsultimi publik si një instrument real pjesëmarrjeje dhe si monitorimi mund të kthehet nga reagim emocional në një proces të strukturuar dhe strategjik.
Krahas pjesëve shpjeguese, udhëzuesi përfshin edhe një set modelesh dhe instrumentesh praktike në anekse, si formularë për kërkesa për informacion, kronologji rastesh, matrica monitorimi dhe regjistra komunikimi, duke e bërë procesin e monitorimit më të qëndrueshëm, të matshëm dhe të ripërdorshëm.
